Zemsta | inne lektury | kontakt | reklama | studia
streszczenieopracowaniebohaterowieżycie i twórczość autoratest   

Geneza „Zemsty”

Zemsta ma swoje źródło w autentycznym konflikcie i wiąże się z osobą samego Fredry. Po latach starań, jesienią 1828 roku Aleksander Fredro ożenił się z Zofią z Jabłonowskich Skarbkową. Małżonka wniosła mu w posagu połowę zamku w Odrzykoniu pod Krosnem. W starych dokumentach dotyczących posiadłości pisarz odnalazł XVII – wieczne akta procesów sądowych i... wykorzystał je, by stworzyć dzieło literackie, będące jednocześnie niezwykle zabawną komedią utrzymaną w konwencji dramatu antycznego.

Dramat antyczny – to najstarszy rodzaj dramatu powstały w starożytnej Grecji. Dzielił się na tragedi... więcej

* * *


Czas i miejsce akcji w „Zemście”

Fredro „osadził” akcję Zemsty w końcu XVIII wieku w czasach mu współczesnych i przeniósł ją do starego anonimowego zamku w Polsce. Ruiny autentycznej budowli w Odrzykoniu istnieją do dziś.

Autor nie informuje czytelnika, kiedy dokładnie rozgrywają się wydarzenia przedstawione w utworze. Na koniec XVIII wieku wskazywałaby wypowiedź Cześnika z aktu IV (scena1), który dobywając karabeli, mówi: „He, he, he! Pani barska!” - jest to nawiązanie do autentycznego wydarzenia – konfederacji barskiej z 1768 roku, w której przypuszczalnie Raptusiewicz brał udział.

Konfederacja barska... więcej

* * *

Główne wątki w „Zemście”

Wątek główny – dotyczy sporu o mur i wzajemnych, nieprzyjaznych relacji między Cześnikiem a Rejentem.
W starym zamku zamieszkuje dwóch nienawidzących się sąsiadów: Cześnik Maciej Raptusiewicz i Rejent Milczek. Jedna połowa budynku prawnie należy do Klary – bratanicy Cześnika, druga do Rejenta. Rozdziela je mur, który miejscami jest wyszczerbiony. Przez wyłom odbywa się „nielegalna” komunikacja bohaterów. Rejent, jako właściciel nie tylko połowy zamku, ale i części muru, postanawia go naprawić i wtedy sąsiedzki spór zostaje spotęgowany. Murarze wynajęci przez Rejenta wykonują prace naprawc... więcej

* * *

Znaczenie tytułu i motta „Zemsty”

Tytuł Zemsta nierozerwalnie wiąże się z mottem utworu:
„Nie masz nic tak złego, żeby się na dobre nie przydało.
Bywa z węża dryjakiew (lekarstwo), złe często dobremu okazyją daje.”
(A. Fredro)

Odwet zaplanowany przez Cześnika okazał się zbawienny w skutkach dla większości bohaterów. Raptusiewicz na złość Rejentowi za to, że „podkradł” mu narzeczoną - wdowę, postanowił nie dopuścić do ślubu Podstoliny z Rejentowiczem. Wyswatał więc Wacława ze swoją bratanicą Klarą, co młodym bardzo odpowiadało, bo od dawna już byli w sobie zakochani. Ponieważ rodziny żyły w niezgodzie, małżeńs... więcej

* * *

Symbolika muru i jego rola w „Zemście”

O przekraczaniu muru

Mur zamkowy jest przedmiotem sporu pomiędzy dwoma zwaśnionymi sąsiadami. Każdy zamieszkuje w oddzielnej części budowli i zobowiązany jest do nieprzekraczania „granicy” bez pozwolenia. Mur stanowi barierę, rozdziela zakochanych – Klarę i Wacława. W jego wnętrzu tkwi dziura – wyłom, którą pewnego dnia bez niczyjej aprobaty postanawia naprawić Rejent. Rodzi to konfliktowe sytuacje np. bójkę.

Bohaterowie dramatu (komedii) radzą sobie z tą „barierą” na swój sposób: Wacław podaje się za jeńca Papkina i komisarza. Tak naprawdę pragnie widywać ukochaną. Papkin ... więcej

* * *

Słynne mury w historii i kulturze

Mury Jerycha – Stary Testament prezentuje opowieść o podboju miasta Jerycho. Po śmierci Mojżesza Naród Wybrany pod wodzą Jozuego stanął u bram potężnie obwarowanego Jerycha. Przez sześć dni wojsko żydowskie niezmordowanie okrążało miasto, dmuchając w trąby, aż siódmego dnia, po siódmym okrążeniu mury miasta rozpadły się.

Mur Zachodni czyli Ściana Płaczu – jest jedyną zachowaną po dzień dzisiejszy pozostałością Świątyni Jerozolimskiej wzniesionej w latach 966 – 959 p.n.e. przez króla Salomona na wzgórzu Moria, na tak zwanej „Świętej Skale”. Jest to najświętsze miejsce judaizmu. Spotykają się tu ... więcej

* * *

Język „Zemsty”

Język Zemsty zbliżony jest do mowy potocznej, wykorzystuje:

* przekleństwa np. gad, czart, do kaduka:
„Co za koncept, u kaduka!
Pannom w głowie krokodyle (...)”

* partykuły:
- przecząca „nie”: „Nie powiadać nic nikomu”, „Nie, nie(...)”
- życząca „oby”: „Oby moja Artemiza (...)”, „Obyś była jak ta karta(...)”
- rozkazująca: „niech”, „niechaj” : „Niech do Milczka wkraść się stara, / Niech młodemu Wacławowi, (...)”
- wzmacniająca: „-że”: „Niechże o tym j... więcej

* * *

Komizm „Zemsty”

W Zemście uwydatnia się humor widoczny na trzech płaszczyznach: postaci, sytuacji i języka, określa się go mianem komizmu.

Komizm – z gr. kategoria estetyczna opisująca właściwości zjawisk zdolnych wywołać śmiech oraz okoliczności, w jakich dochodzi do powstania tej reakcji, czyli takie przedstawienie zjawisk, postaci i sytuacji, że u odbiorcy - uczestnika wzbudzają pozytywne uczucia, np. śmiech.

Komizm postaci w Zemście polega na skontrastowaniu – przeciwstawieniu sobie bohaterów np. cichemu, potulnemu Wacławowi Milczkowi, którego już w znaczący sposób charakt... więcej

* * *

„Zemsta” jako dramat - cechy komedii

Dramat jest obok epiki i liryki jednym z trzech rodzajów literackich. Sytuuje się na pograniczu literatury i teatru - jest przeznaczony do wystawienia na scenie, a wywodzi się ze starożytnych greckich obrzędów związanych ze świętem boga wina – Dionizosa. (dramat antyczny). Wystawiano wówczas na scenie teatru greckiego sztuki (tragedie, komedie polityczne), w których główną postacią był kozioł – wyobrażany jako bożek Pan (symboliczny bóg strzegący pasterzy i ich trzód o tułowiu i twarzy mężczyzny, z rogami, ogonem i brodą) opowiadający historię, mit.

Zewnętrzna budowa dramatu

Cechami odróżniającymi dramat ...
więcej

* * *

Plan wydarzeń „Zemsty”

Akt I (w domu Cześnika)

1. Małżeńskie plany Cześnika.

2. Przybycie Papkina.

3. „Misja” Papkina - prośba o rękę Podstoliny.

4. Dylematy Wacława i Klary.

5. Kłótnia o mur.

6. Wacław jeńcem Papkina.

Akt II (w domu Cześnika)

1. Jeniec przed obliczem Cześnika.

2. Cześnik odsyła Wacława.

3. Nagroda za milczenie – Wacław przekupuje Papkina.

4. Rozmowa Wacława z Klarą – myśl o przejednaniu Cześnika.

5. Wacław i Podstolina – echa dawnego romansu.

6. Oświadczyny Papkina – „niezwykłe” zadania Klary.

7. Zgoda Podstoliny na ślub z Cześnikiem.

8. Papkin w imieniu Cześnik... więcej

* * *

Inscenizacje i ekranizacje „Zemsty”

Prapremiera (pierwsze przedstawienie) Zemsty odbyła się w 12 maja 1834 we Lwowie. Był to również rok ukazania się „Pana Tadeusza”. W zaborze rosyjskim ze względu na panującą cenzurę wystawiano i wydawano ją pod tytułem „Zemsta za mur graniczny.”

W Teatrze Polskim, zwanym swojego czasu „Domem Fredry”, pierwsze przedstawienie pod tytułem Zemsta za mur graniczny, odbyło się w 1912 roku, a w obsadzie znaleźli się m.in. Michał Szobert, Wanda Tatarkiewiczówna, Józef Węgrzyn i Jerzy Leszczyński.

Zemsta należy do najczęściej inscenizowanych utworów w Polsce. Niektóre spektak... więcej

* * *

Najważniejsze cytaty z „Zemsty”

- dotyczące sąsiedzkiego sporu i wzajemnej nienawiści

„Ja - z nim w zgodzie? – Mocium panie,
Wprzódy słońce w miejscu stanie,
Wprzódy w morzu wyschnie woda,
Nim tu u nas będzie zgoda.”

„Od powietrza, ognia, wojny,
I do tego od człowieka,
Co się wszystkim nisko kłania –
Niech nas zawsze Bóg obrania.” (wypowiedź Cześnika)
(Akt II, scena 1)

„Mur naprawia,
Mur graniczny, trzech mularzy
On rozkazał! On się waży!...
Mur graniczny!... Trzech na murze!
Trzech wybiję, a mur zburzę,
Zburzę, zniszczę aż do ziemi!” (wypowiedź Cześnika)
(Akt I, scena 5) ... więcej

* * *

Bibliografia

Literatura przedmiotowa:

1. Fredro Aleksander, Zemsta, Kraków 2001.

Literatura podmiotowa:

1. Inglot Mieczysław, Komedie Aleksandra Fredry, Wrocław 1978.

2. Kuziak Michał, Romantyzm, Pozytywizm [ w: ] Epoki literackie. Od antyku do współczesności. Bielsko – Biała 2003.

3. Nosowska Dorota, Słownik scen literackich, Bielsko – Biała 2005.

4. Poklewska Krystyna, Aleksander Fredro, Warszawa 1977.

5. Rymkiewicz Jarosław Marek, Aleksander fredro jest w złym humorze, Warszawa 1977.

6. Sułka Henryk, Słownik lektur dla gimnazjalistów, Kraków 2003.

7. Tomczyk Marta, ... więcej

* * *

Cytaty z Aleksandra Fredry

o ... miał chuj długi i gruby na kształt maczugi, a po bokach jego były jak postronki grube żyły, jakieś węzły jakieś guzy, jaja miał jak dwa arbuzy, a że ciągle mu bez mała ta ogromna pyta stała – chujogromem go nazwała... (Baśń o trzech braciach i królewnie Pizdolonie)

o A bodaj ci nóżka spuchła! (Dożywocie)

o Cóż u diabła, z tym kutasem! (Dożywocie)

o I kura ma skrzydła jak orzeł, ale cóż z tego?

o Ideolog chce ze swojej gliny nowego człowieka ulepić. I zawsze robi tylko błoto.

o Jak kark skręcisz, dam gromnicę...
Lub gromnicy obietnicę (Dożywocie)

o Jeszcze żaden mężczyz... więcej

* * *





Tagi:
• Zemsta jako przykład komedii